Πηγή: https://www.lavart.gr/
Το μυστικό που κρύβει το ποίημα του Λαπαθιώτη δεν αποτελεί απλώς έναν φιλολογικό μύθο, αλλά μια από τις πιο συγκινητικές, τεκμηριωμένες αλήθειες της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
Στο περίφημο «Ερωτικό», το οποίο οι περισσότεροι έχουμε σιγοτραγουδήσει μέσα από την εμβληματική ερμηνεία της Ελευθερίας Αρβανιτάκη, ο Ναπολέων Λαπαθιώτης κωδικοποίησε αριστοτεχνικά το όνομα του παράνομου έρωτά του. Μέσω μιας αυστηρής ακροστιχίδας, ο Κώστας Γκίκας πέρασε στην αιωνιότητα, με τον ποιητή να παρακάμπτει ευφυώς τη στυγνή λογοκρισία και τον κοινωνικό συντηρητισμό του Μεσοπολέμου.
Στις γραμμές που ακολουθούν, ξετυλίγουμε το νήμα αυτής της κρυφής ιστορίας. Αποκρυπτογραφούμε την αυθεντική δομή του ποιήματος (όπως γράφτηκε το 1928) που αποκαλύπτει ξεκάθαρα την αφιέρωση, ρίχνουμε φως στο νεαρό πρόσωπο από το Μενίδι που ενέπνευσε αυτούς τους στίχους και διαχωρίζουμε το πρωτότυπο κείμενο από τις προσθήκες της μελοποίησης. Πρόκειται για την απόλυτη απόδειξη του πώς η τέχνη δημιουργεί τα δικά της, άτρωτα καταφύγια, όταν η κοινωνική πραγματικότητα γίνεται ασφυκτική.
Ποιος ήταν ο Κώστας Γκίκας;
Προχωρώντας βαθύτερα στην ιστορία, ανακαλύπτουμε το πρόσωπο πίσω από τον μύθο και τις λεπτομέρειες της εποχής:
- Ο Κώστας Γκίκας ήταν ένας νεαρός από το Μενίδι.
- Η σχέση του με τον μεγαλοαστό και αντισυμβατικό Λαπαθιώτη ξεκίνησε γύρω στο 1925 και διήρκεσε τουλάχιστον έως το 1937.
- Το ποίημα δεν είδε ποτέ το φως της δημοσιότητας όσο ζούσε ο ποιητής.
Η κρυμμένη αφιέρωση αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά δεκαετίες αργότερα, το 1964, από τον λογοτέχνη Άρη Δικταίο, ο οποίος ανέλαβε να μελετήσει και να εκδώσει το αρχείο του Λαπαθιώτη.Το 1987, το ποίημα πέρασε στη σφαίρα της μαζικής κουλτούρας. Ο Νίκος Ξυδάκης το μελοποίησε για τον δίσκο «Κοντά στη δόξα μια στιγμή» και η φωνή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη του έδωσε μια συγκλονιστική διάσταση.
Καημὸς ἀλήθεια νὰ περνῶ
τοῦ ἔρωτα πάλι τὸ στενό,
ὥσπου νὰ πέσει ἡ σκοτεινιὰ
μιὰ μέρα τοῦ θανάτου…
Στενὸ βαθὺ καὶ θλιβερό,
ποῦ θὰ θυμᾶμαι γιὰ καιρό,
– τί μοῦ στοιχίζει στὴν καρδιὰ
τὸ ξαναπέρασμά του;
Ἂς εἶναι, ὡστόσο, – τί ὠφελεῖ;
Γυρεύω πάντα τὸ φιλί,
στερνὸ φιλί, πρῶτο φιλὶ
καὶ μὲ λαχτάρα πόση!
Γυρεύω πάντα τὸ φιλὶ – ἂχ καρδιά μου!
ποὺ μοῦ τὸ τάξανε πολλοί,
κι ὅμως δὲν μπόρεσε κανεὶς
ποτὲ νὰ μοῦ τὸ δώσει…
Ἴσως μιὰ μέρα, ὅταν χαθῶ,
γυρνώντας πάλι στὸ βυθὸ
καὶ μὲ τὴ νύχτα μυστικά,
γίνουμε πάλι ταίρι,
αὐτὸ τὸ ἀνεύρετο φιλί,
ποὺ τὸ λαχτάρησα πολύ,
– σὰ μιὰ παλιά της ὀφειλὴ
– νὰ μοῦ τὸ ξαναφέρει…
Η αποκρυπτογράφηση του ποιήματος
Για να φανεί ξεκάθαρα η ακροστιχίδα, το ποίημα πρέπει να διαβαστεί στην αρχική του μορφή, η οποία αποτελείται από 12 μεγάλους (διπλούς) στίχους. Στη μορφή που παρέθεσες, οι στίχοι είναι τυπογραφικά “σπασμένοι” στη μέση. Αν ενώσεις τις γραμμές ανά δύο, το πρώτο γράμμα κάθε νέου, μεγάλου στίχου αποκαλύπτει το μυστικό:
Καημός, αλήθεια, να περνώ… (του έρωτα πάλι το στενό,)
Ωσπου να πέσει η σκοτεινιά… (μια μέρα του θανάτου…)
Στενό βαθύ και θλιβερό… (που θα θυμάμαι για καιρό,)
Τι μου στοιχίζει στην καρδιά… (το ξαναπέρασμά του.)
Ας είναι, ωστόσο, τι ωφελεί… (Γυρεύω πάντα το φιλί,)
Στερνό φιλί, πρώτο φιλί… (και με λαχτάρα πόση!)
Γυρεύω πάντα το φιλί… (που μου το τάξανε πολλοί,)
Κι όμως δεν μπόρεσε κανείς… (ποτέ να μου το δώσει…)
Ισως μια μέρα, όταν χαθώ… (γυρνώντας πάλι στο βυθό,)
Και με τη Νύχτα, μυστικά… (γίνουμε πάλι ταίρι,)
Αυτό το ανεύρετο φιλί… (που το λαχτάρησα πολύ,)
Σα μια παλιά της οφειλή… (να μου το ξαναφέρει…)
Όλο το θέμα εδώ:
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου