Ο μετεωρολόγος Νίκος Καντερές μιλάει στο
parapolitika.gr για τη φονική πλημμύρα στη Μάνδρα της 15ης Νοεμβρίου 2017 με τους 25 νεκρούς, τη διαδρομή των υδάτων μέσα από τα ρέματα της Αγίας Αικατερίνης και των Σουρών και τον καθοριστικό ρόλο που θα μπορούσε να είχε διαδραματίσει το μετεωρολογικό ραντάρ στην έγκαιρη προειδοποίηση των πολιτών
Εννέα χρόνια συμπληρώθηκαν την Κυριακή 15 Νοεμβρίου, από τη φονική πλημμύρα στη Μάνδρα Αττικής, μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες που έχει βιώσει η χώρα τις τελευταίες δεκαετίες. Τα ξημερώματα της 15ης Νοεμβρίου 2017, τεράστιες ποσότητες νερού κατέβηκαν από τους ορεινούς όγκους της Δυτικής Αττικής, μετατρέποντας δρόμους σε ορμητικούς χειμάρρους, παρασύροντας αυτοκίνητα και προκαλώντας ανυπολόγιστες καταστροφές σε σπίτια, επιχειρήσεις και υποδομές. Η τραγωδία άφησε πίσω της 25 νεκρούς και μια ολόκληρη περιοχή βυθισμένη στο πένθος.
Εννέα χρόνια μετά, ο μετεωρολόγος Νίκος Καντερές, μιλώντας στο
parapolitika.gr, αναλύει λεπτομερώς τις μετεωρολογικές συνθήκες που οδήγησαν στην καταστροφή, εξηγεί πώς δημιουργήθηκε ένα εξαιρετικά ισχυρό καταιγιδοφόρο σύστημα πάνω από την περιοχή και αναδεικνύει τη σημασία της έγκαιρης προειδοποίησης. Όπως επισημαίνει, η παρακολούθηση της εξέλιξης της καταιγίδας μέσω μετεωρολογικού ραντάρ θα μπορούσε να είχε συμβάλει στην έγκαιρη κινητοποίηση των αρμόδιων Αρχών, ώστε να περιοριστούν οι ανθρώπινες απώλειες.
Πώς δημιουργήθηκε η καταιγίδα που έπληξε τη Μάνδρα
Σύμφωνα με τον κ. Καντερέ, τη νύχτα της 14ης προς τη 15η Νοεμβρίου 2017 επικρατούσε ένα ασθενές νοτιοδυτικό ρεύμα, το οποίο προερχόταν από την περιοχή των Αλκυονίδων και μετέφερε υγρές αέριες μάζες προς τον ορεινό όγκο του όρους Πατέρα, στη Δυτική Αττική.
Καθώς οι υγρές αέριες μάζες συναντούσαν το βουνό, ευνοήθηκε η ανάπτυξη ενός ισχυρού καταιγιδοφόρου νέφους, το οποίο παρέμενε σχεδόν στάσιμο πάνω από τη συγκεκριμένη περιοχή. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του φαινομένου ήταν ότι το σύννεφο τροφοδοτούνταν συνεχώς με υγρασία, με αποτέλεσμα να προκαλεί διαδοχικές ισχυρές βροχοπτώσεις και καταιγίδες στα ίδια περίπου σημεία.
Η συνολική βροχόπτωση, όπως εξηγεί ο μετεωρολόγος, ξεπέρασε τα 200 χιλιοστά μέσα σε μια στενή γεωγραφική ζώνη, μήκους περίπου 18 χιλιομέτρων και πλάτους τεσσάρων χιλιομέτρων, η οποία εκτεινόταν με κατεύθυνση από τα νοτιοδυτικά προς τα βορειοανατολικά.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά μεγάλη ποσότητα νερού, συγκεντρωμένη σε περιορισμένη έκταση και σε σύντομο χρονικό διάστημα, γεγονός που συνέβαλε στη δημιουργία των καταστροφικών πλημμυρικών φαινομένων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η καταιγίδα είχε έντονα τοπικό χαρακτήρα. Ενώ στον ορεινό όγκο πάνω από τη Μάνδρα καταγράφονταν εξαιρετικά μεγάλα ύψη βροχής, σε γειτονικές περιοχές οι ποσότητες ήταν πολύ μικρότερες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο κ. Καντερές, στα Βίλια καταγράφηκαν 24 χιλιοστά βροχής, στην Ελευσίνα μόλις δύο χιλιοστά, ενώ στον Ασπρόπυργο δεν σημειώθηκε βροχόπτωση.
Η διαφοροποίηση αυτή, σε περιοχές που βρίσκονται σε σχετικά μικρή απόσταση μεταξύ τους, καταδεικνύει πόσο περιορισμένη γεωγραφικά, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά έντονη, ήταν η καταιγίδα που προκάλεσε την καταστροφή.
Από πού κατέβηκαν τα νερά
Οι τεράστιες ποσότητες νερού που έπεσαν στον ορεινό όγκο του Πατέρα άρχισαν να συγκεντρώνονται και να κατευθύνονται προς τις χαμηλότερες περιοχές, ακολουθώντας τη φυσική απορροή του εδάφους.
Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της πλημμύρας διαδραμάτισαν τα δύο ρέματα της περιοχής, το ρέμα της Αγίας Αικατερίνης και το ρέμα των Σουρών, μέσω των οποίων διοχετεύτηκαν μεγάλες ποσότητες νερού προς τη Μάνδρα.
Τα νερά κατέβαιναν με ορμή από τις ορεινές περιοχές, μεταφέροντας λάσπη, πέτρες και φερτά υλικά, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν ισχυρά πλημμυρικά κύματα που έπληξαν κατοικημένες περιοχές και το οδικό δίκτυο.
Ο κ. Καντερές στέκεται ιδιαίτερα στον χρόνο κατά τον οποίο τα νερά των δύο ρεμάτων έφτασαν στην πόλη. Όπως εκτιμά, εάν η πλημμυρική απορροή από ένα από τα δύο ρέματα είχε φτάσει με καθυστέρηση μίας ή δύο ωρών, οι συνέπειες θα μπορούσαν να ήταν ακόμη πιο τραγικές.
Κι αυτό διότι τα νερά θα διέρχονταν από το κέντρο της Μάνδρας σε ώρα κατά την οποία θα υπήρχε μεγαλύτερη κινητικότητα πολιτών και οχημάτων. Μάλιστα, σύμφωνα με την περιγραφή του, η διαδρομή των υδάτων περνούσε ακόμη και από χώρο σχολικής μονάδας, γεγονός που αναδεικνύει τον κίνδυνο που θα μπορούσε να είχε δημιουργηθεί εάν η πλημμύρα είχε εκδηλωθεί λίγο αργότερα.
"Εάν είχε γίνει ειδοποίηση στις 5 ή στις 6 το πρωί, θα μπορούσε να είναι μικρότερη η καταστροφή"
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει ο μετεωρολόγος είναι η δυνατότητα έγκαιρης παρακολούθησης του φαινομένου και προειδοποίησης των πολιτών.
Όπως λέει ο κ. Καντερές, η έντονη καταιγιδοφόρος δραστηριότητα είχε αρχίσει να αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια της νύχτας, με τα σημαντικά ύψη βροχής να συγκεντρώνονται μέσα σε λίγες ώρες. Η εξέλιξη του συστήματος, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορούσε να παρακολουθηθεί μέσω μετεωρολογικού ραντάρ, το οποίο παρέχει τη δυνατότητα εντοπισμού της θέσης, της έντασης και της μετακίνησης των βροχοπτώσεων.
Ο κ. Καντερές εκτιμά ότι, εάν είχε αξιοποιηθεί εγκαίρως η εικόνα της καταιγίδας και είχε εκδοθεί στοχευμένη προειδοποίηση ακόμη και στις 5 ή στις 6 το πρωί, θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί μέτρα για την προστασία των πολιτών.
Ειδικότερα, αναφέρεται στο σημείο του φωτεινού σηματοδότη της Μάνδρας, προς την παλαιά εθνική οδό, όπου θα μπορούσε να είχε διακοπεί η κυκλοφορία με τη συνδρομή της Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής.
Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσε να είχε αποτραπεί η διέλευση οχημάτων από επικίνδυνα σημεία, ιδιαίτερα εκείνων που κατευθύνονταν προς τον Άγιο Σωτήρα, την Οινόη και άλλες περιοχές που επηρεάστηκαν από την πλημμύρα.
Κατά την εκτίμησή του, ακόμη και μια προειδοποίηση λίγων ωρών θα μπορούσε να είχε αποδειχθεί καθοριστική, περιορίζοντας τον αριθμό των ανθρώπων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τα ορμητικά νερά.
Η καθοριστική σημασία του μετεωρολογικού ραντάρ
Ο κ. Καντερές τονίζει ότι η τραγωδία της Μάνδρας ανέδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο τη σημασία της αξιοποίησης των μετεωρολογικών ραντάρ στην αντιμετώπιση ακραίων καιρικών φαινομένων.
Σε αντίθεση με τους μετεωρολογικούς σταθμούς, που καταγράφουν τις συνθήκες σε συγκεκριμένα σημεία, τα ραντάρ επιτρέπουν τη συνεχή παρακολούθηση της κατανομής και της έντασης των βροχοπτώσεων σε μια ευρύτερη περιοχή.
Στην περίπτωση της Μάνδρας, όπου η καταιγίδα εκδηλώθηκε σε μια πολύ περιορισμένη ζώνη, η δυνατότητα αυτή αποκτούσε ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι μετρήσεις από γειτονικούς σταθμούς δεν αποτύπωναν απαραίτητα το μέγεθος του φαινομένου στον ορεινό όγκο του Πατέρα.
Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο, η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στην εκ των υστέρων καταγραφή των βροχοπτώσεων και στην επιστημονική ανάλυση της καταστροφής, αλλά κυρίως στη δυνατότητα αξιοποίησης των δεδομένων την ώρα που εξελίσσεται το φαινόμενο.
Η έγκαιρη ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών και η άμεση λήψη επιχειρησιακών μέτρων μπορούν, κατά τον ίδιο, να αποδειχθούν καθοριστικές για την αποτροπή ανθρώπινων απωλειών.
"Οι εικόνες που αντίκρισα ήταν αδιανόητες"
Ο κ. Καντερές αναφέρεται και στην προσωπική του εμπειρία από την επίσκεψή του στη Μάνδρα την επομένη της τραγωδίας, όταν βρέθηκε στις πληγείσες περιοχές και αντίκρισε από κοντά το μέγεθος της καταστροφής.
Όπως περιγράφει, οι εικόνες που αντίκρισε ήταν τέτοιες που δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να φανταστεί χωρίς να έχει βρεθεί στο σημείο. Οι δρόμοι είχαν μετατραπεί σε χειμάρρους, οχήματα είχαν παρασυρθεί και ολόκληρες γειτονιές είχαν υποστεί σοβαρές καταστροφές.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τα χρόνια που ακολούθησαν πραγματοποιήθηκαν αντιπλημμυρικά έργα στην περιοχή, ωστόσο θεωρεί ότι το σημαντικότερο δίδαγμα από τη φονική πλημμύρα αφορά την πρόληψη και την έγκαιρη προειδοποίηση.
Εννέα χρόνια μετά, η τραγωδία της Μάνδρας παραμένει μια οδυνηρή υπενθύμιση της καταστροφικής δύναμης των ακραίων καιρικών φαινομένων, αλλά και της ανάγκης να αξιοποιούνται εγκαίρως όλα τα διαθέσιμα επιστημονικά και τεχνολογικά μέσα για την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Το ερώτημα που θέτει ο κ. Καντερές παραμένει επίκαιρο: κατά πόσο μια προειδοποίηση, ακόμη και λίγες ώρες πριν από την άφιξη των ορμητικών νερών, θα μπορούσε να είχε αλλάξει την εξέλιξη εκείνης της τραγικής ημέρας;