Άρθρο της Ευφροσύνης Μπόθου*
Ποιος δεν αναγνωρίζει τα τελευταία χρόνια τον όρο «Bullying» (εκφοβισμό); Βρίσκεται στο καθημερινό μας λεξιλόγιο κυρίως για τη βία μεταξύ των ανήλικων ατόμων. Αυτή όμως η βία που κυρίως θεωρείται ψυχολογική δεν περιορίζεται συνήθως μόνο στα προαύλια των σχολείων, μεταφέρεται και στην εργασία. Όταν μεταφέρεται λοιπόν στην εργασία είναι γνωστή με τον όρο Mobbing, έννοια που όλοι θα πρέπει να γνωρίζουμε και να εξοικειωνόμαστε με αυτή. Το σημαντικότερο όμως είναι να μάθουμε πώς να την αντιμετωπίζουμε και να μην την αφήνουμε να παίρνει διαστάσεις.
Η λέξη Mobbing προέρχεται από το αγγλικό ρήμα mob που σημαίνει επιτίθεμαι ομαδικά, περικυκλώνω και δηλώνει μια συστηματική, μεθοδική και επαναλαμβανόμενη εχθρική συμπεριφορά που έχει έναν και μόνο στόχο, την επαγγελματική εξουθένωση του εργαζόμενου.
Αν και το Bulling συχνά είναι παρορμητικό, αντιθέτως το Mobbing στον εργασιακό χώρο και ειδικότερα στον δημόσιο τομέα τείνει να είναι στρατηγικό.
Πώς εκδηλώνεται όμως; Ποιο το θεσμικό πλαίσιο προστασίας του εργαζόμενου;
Ποια εκδήλωση της ηθικής αντίστασης σε αυτό;
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή:
Πώς εκδηλώνεται
Εκδηλώνεται ως μια κάθετη παρενόχληση ονομαζόμενη bossing, όπου ο προϊστάμενος χρησιμοποιεί τη διοικητική ιεραρχία ως ένα μέσο προσπάθειας της προσωπικής επιβολής και όχι ως ένα εργαλείο εύρυθμης λειτουργίας.
Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία (Leymann, 1996), οι πρακτικές αυτές ταξινομούνται σε συγκεκριμένες κατηγορίες που «φωτογραφίζουν» τη διοικητική αυθαιρεσία:
• Η Επαγγελματική Αποδυνάμωση: Η ανάθεση καθηκόντων εντελώς ξένων προς το γνωστικό αντικείμενο και την εμπειρία του υπαλλήλου. Η μετατροπή, για παράδειγμα, ενός επιστήμονα με πολυετή εμπειρία σε απλό διεκπεραιωτή ψηφιακών εφαρμογών ή διοικητική γραμματεία, αποτελεί μια μορφή «τιμωρητικής» τοποθέτησης που στοχεύει στην επαγγελματική του εξόντωση.
• Η Προσβολή της Προσωπικότητας: Η χρήση αυταρχικών εκφράσεων που υποδηλώνουν απόλυτη ιδιοκτησία επί του υφισταμένου («εγώ αποφασίζω για εσένα»), οι οποίες καταλύουν το θεσμικό πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης.
• Η Εσκεμμένη Απομόνωση: Η απομάκρυνση του υπαλλήλου από το φυσικό του εργασιακό περιβάλλον και η τοποθέτησή του σε υπηρεσίες χωρίς καμία συνάφεια, με σκοπό τη διακοπή των επαγγελματικών του δεσμών.
Ποιο είναι όμως το θεσμικό πλαίσιο εκείνο που μπορεί να αποτελέσει τον κυματοθραύστη μιας τέτοιας συμπεριφοράς;
Η ελληνική έννομη τάξη, εναρμονισμένη με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, δεν αφήνει πλέον περιθώρια για τέτοιες συμπεριφορές.
Ο Νόμος 4808/2021 είναι πράγματι το πιο ισχυρό «όπλο» που έχει αυτή τη στιγμή στα χέρια του ένας εργαζόμενος, καθώς εισήγαγε για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο κατά της παρενόχλησης και της βίας στην εργασία, ενσωματώνοντας τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας.
Στο άρθρο 4 του ως άνω νόμου ορίζεται ως παρενόχληση κάθε μορφή συμπεριφοράς που έχει ως σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας του προσώπου και τη δημιουργία ενός εκφοβιστικού, εχθρικού, εξευτελιστικού, ταπεινωτικού ή επιθετικού περιβάλλοντος.
Στο άρθρο 5 και 12 αναφέρονται οι υποχρεώσεις του φορέα για την εκδήλωση τέτοιων συμπεριφορών οι οποίες συνοψίζονται στο εξής:
η Προϊστάμενη αρχή οφείλει...
• να παραλαμβάνει, να διερευνά και να διαχειρίζεται κάθε καταγγελία.
• να λαμβάνει μέτρα για την πρόληψη τέτοιων συμπεριφορών.
• να διασφαλίζει ότι ο εργαζόμενος που καταγγέλλει παρενόχληση δεν θα υποστεί αντίποινα. Στο άρθρο 13 που θεωρώ και ως το πιο σημαντικό για τον εργαζόμενο, αναφέρεται η απαγόρευση των αντιποίνων.
Στο σημείο αυτό ο νόμος απαγορεύει τη λήψη οποιουδήποτε δυσμενούς μέτρου (όπως η δυσμενής μετακίνηση, η απειλή ή η ηθική πίεση) ως αντίποινο επειδή ο υπάλληλος διεκδίκησε τα νόμιμα δικαιώματά του ή υπέβαλε καταγγελία.
Ποια άλλα δικαιώματα έχει ο εργαζόμενος
που υφίσταται τέτοιου είδους συμπεριφορά;
Σύμφωνα με το άρθρο 14 του ίδιου νόμου ο κάθε εργαζόμενος που υφίσταται τέτοιου είδους παρενόχληση έχει δικαίωμα προσφυγής στις διοικητικές αρχές, είτε είναι Επιθεώρηση Εργασίας αν αφορά πλαίσιο ιδιωτικού τομέα, είτε είναι η Εθνική Αρχή Διαφάνειας και η Αποκεντρωμένη Διοίκηση αν το πλαίσιο αφορά δημόσιο φορέα.
Ο ως άνω νόμος αναφέρεται με το άρθρο 15 στο βάρος της απόδειξης όπου στις περιπτώσεις Mobbing ο εργαζόμενος έχει το δικαίωμα της προσκόμισης στοιχείων π.χ. συνεχών μετακινήσεων μέχρι σημείου επαγγελματικής εξουθένωσης, απαξιωτικής συμπεριφοράς με την βοήθεια μαρτυριών κλπ.
Στον Υπαλληλικό Κώδικα (Ν 3528/2007) επιβάλλεται η συμπεριφορά με ευπρέπεια και ο σεβασμός στην προσωπικότητα, ενώ ο έλεγχος νομιμότητας από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις διασφαλίζει ότι οι μετακινήσεις υπαλλήλων γίνονται βάσει πραγματικών υπηρεσιακών αναγκών και όχι προσωπικής εμπάθειας.
Τέλος ο υπάλληλος έχει όλο το δικαίωμα να ζητήσει δικαστική προστασία και αποζημίωση για ηθική βλάβη.
Θα μου πείτε τώρα ποιος μπαίνει σε αυτή την διαδικασία, σε αυτόν τον κόπο, σε αυτήν ίσως την σπατάλη πόρων; Και σιγά μην δικαιωθεί.
Κι όμως υπάρχουν αποφάσεις όπως αυτή του του Αρείου Πάγου (1650/2018) για την επαγγελματική απαξίωση και το "Empty Desk Syndrome" η νομολογία του ΣτΕ (2552/2012) για την ακύρωση μετακινήσεων όταν οι "υπηρεσιακές ανάγκες" είναι προσχηματικές που προασπίζονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τον εργαζόμενο.
Θα πρέπει να σταματήσουμε να έχουμε αυτή την αντιμετώπιση. Το Mobbing ανθίζει στη σιωπή και στο φόβο. Ας θυμηθούμε τις διαστάσεις που πήρε το bulling γιατί η σιωπή και ο φόβος το έθρεψαν και τώρα ζητάμε λύσεις, θεραπείες.
Επειδή λοιπόν το προλαμβάνειν είναι σημαντικότερο από το θεραπεύειν θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η αντιμετώπιση του απαιτεί, ψυχραιμία, θεσμική προσήλωση και γνώση των δικαιωμάτων μας. Όταν μια διοίκηση χάνει την ψυχραιμία της και διολισθαίνει σε απειλές, αποδεικνύει την αδυναμία της να διοικήσει με όρους δικαίου.
Ο εργαζόμενος που αντιλαμβάνεται ότι «το τι θα κάνει το αποφασίζει ο ίδιος» μέσα στο πλαίσιο της νομιμότητας, παύει να είναι θύμα και γίνεται ο υπερασπιστής της δημόσιας ηθικής. Η αξιοπρέπεια δεν εκχωρείται, δεν απειλείται και, κυρίως, δεν υποτάσσεται σε εγωισμούς.
* Η Ευφροσύνη Μπόθου είναι ΤΕ Κοινωνικών Λειτουργών, Δημοτική Υπάλληλος και κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (MSc) στη Δημόσια Πολιτική από το Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου